Welke documentatie is vereist bij het gebruik van onkruidbestrijding op openbaar domein?

Bij het gebruik van onkruidbestrijding op openbaar domein zijn gemeenten verplicht om een behandelingsregister bij te houden, te werken met gecertificeerde medewerkers die beschikken over een geldige fytolicentie, en te voldoen aan de Belgische fytosanitaire wetgeving. Deze verplichtingen gelden zowel voor chemische als voor een aantal niet-chemische methoden. De onderstaande vragen geven een concreet overzicht van alles wat uw gemeente in orde moet hebben.

Welke wettelijke verplichtingen gelden voor gemeenten bij onkruidbestrijding?

Gemeenten in België zijn gebonden aan het koninklijk besluit van 19 maart 2013 betreffende het duurzaam gebruik van pesticiden in het openbaar domein, aangevuld door het Vlaamse pesticidenbesluit. Dit verbiedt het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen op verharde oppervlakken van het openbaar domein, tenzij in strikt omschreven uitzonderingssituaties. Niet-chemische alternatieven zijn in de meeste gevallen verplicht.

De wetgeving rond onkruidbestrijding door gemeenten legt ook vast dat gemeenten een actieplan moeten opstellen, het zogenaamde gemeentelijke pesticidereductieplan. Daarin beschrijven zij hoe ze het gebruik van pesticiden terugdringen en welke alternatieven ze inzetten. Dit plan moet periodiek worden bijgewerkt en is opvraagbaar door toezichthoudende instanties zoals de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM) of het Departement Omgeving.

Gemeenten die toch uitzonderlijk chemische middelen willen inzetten, moeten daarvoor een gemotiveerde afwijking aanvragen en kunnen dit enkel doen voor middelen die zijn opgenomen in de lijst van toegelaten producten voor openbaar gebruik. Elk gebruik moet worden gedocumenteerd.

Welke documenten moet een gemeente bijhouden bij onkruidbestrijding?

Een gemeente moet bij onkruidbestrijding op openbaar domein minstens de volgende documenten bijhouden: een geldig gemeentelijk pesticidereductieplan, een behandelingsregister per toepassing, kopieën van de fytolicenties van betrokken medewerkers, en productfiches van de gebruikte middelen of methoden. Bij chemisch gebruik komen daar ook de veiligheidsfiches en de aankoopbewijzen bij.

Deze documentatie dient op elk moment beschikbaar te zijn voor inspectie. De meeste inspecterende instanties verwachten dat de documenten minstens vijf jaar worden bewaard. Het bijhouden van digitale registers wordt steeds gebruikelijker en maakt controle eenvoudiger, maar ook papieren registratie is toegelaten mits volledig en leesbaar ingevuld.

Wat is een fytolicentie en wie heeft die nodig op openbaar domein?

Een fytolicentie is een officieel certificaat dat aantoont dat een persoon beschikt over de nodige kennis voor het veilig en correct gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. In België is een fytolicentie verplicht voor iedereen die professioneel gewasbeschermingsmiddelen toepast, aankoopt of adviseert, ook op het openbaar domein. Medewerkers van gemeentelijke groendiensten of technische diensten die onkruidbestrijding uitvoeren, vallen hier dus onder.

Er zijn verschillende niveaus van fytolicentie, afhankelijk van de rol:

Gebruikerscertificaat: voor medewerkers die zelf middelen toepassen op het terrein
Distributeurscertificaat: voor wie middelen verkoopt of levert
Adviseurscertificaat: voor wie professioneel advies geeft over gewasbescherming

De fytolicentie wordt afgeleverd na het succesvol afleggen van een erkend examen en is beperkt geldig in de tijd. Verlenging vereist bijscholing of een nieuw examen. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het opvolgen van de geldigheid van de licenties van hun medewerkers.

Hoe moet een behandelingsregister correct worden ingevuld?

Een behandelingsregister moet per behandeling minstens de volgende gegevens bevatten: de datum van de behandeling, de locatie of het perceel, het gebruikte middel of de toegepaste methode, de hoeveelheid, de naam van de uitvoerder en zijn of haar licentienummer, en de weersomstandigheden op het moment van toepassing. Voor niet-chemische methoden is de registratieplicht beperkter, maar toch aangeraden.

Het register moet chronologisch worden bijgehouden en mag geen gaten vertonen. Correcties zijn toegelaten maar moeten leesbaar blijven: doorhalen met één lijn en paraferen is de gangbare werkwijze. Digitale systemen kunnen automatisch tijdstempels en gebruikersgegevens registreren, wat fouten vermindert en de volledigheid vergroot.

Noteer de datum en het exacte tijdstip van de behandeling
Vermeld de locatie zo specifiek mogelijk (straatnaam, perceelnummer of GPS-coördinaten)
Registreer het product of de methode inclusief dosering of instellingen
Noteer de naam en het licentienummer van de uitvoerder
Voeg weersomstandigheden toe: temperatuur, wind, neerslag
Bewaar het register minstens vijf jaar en houd het beschikbaar voor inspectie

Welke alternatieven voor chemische middelen zijn toegestaan en hoe worden ze gedocumenteerd?

Op openbaar domein zijn niet-chemische methoden voor onkruidbeheer de norm. Toegestane alternatieven zijn onder meer mechanische onkruidbestrijding (borstelen, frezen, maaien), thermische methoden (hete lucht, infrarood, stoom), en het gebruik van heet water of schuim. Elk van deze methoden heeft specifieke toepassingsgebieden en vereist de juiste machines en instellingen.

Voor de documentatie van niet-chemische onkruidbestrijding geldt een vereenvoudigd regime in vergelijking met chemische toepassingen. Toch is het sterk aangeraden om ook hier een behandelingsregister bij te houden, met vermelding van de gebruikte methode, het tijdstip, de locatie en de uitvoerder. Dit beschermt de gemeente bij eventuele klachten of controles en toont aan dat het pesticidereductieplan actief wordt nageleefd.

Gemeenten die werken met veeg-zuigmachines of andere multifunctionele voertuigen voor onkruidbeheer, doen er goed aan ook het machinegebruik te registreren: welk voertuig, welk aanbouwdeel, welke instelling. Dit versterkt de traceerbaarheid van het onkruidbeheer op openbare wegen.

Wat zijn de gevolgen van ontbrekende of onjuiste documentatie?

Ontbrekende of onjuiste documentatie bij onkruidbestrijding op openbaar domein kan leiden tot administratieve boetes, herstelmaatregelen of zelfs strafrechtelijke vervolging bij herhaaldelijke inbreuken. Toezichthoudende instanties zoals de OVAM, het Departement Omgeving of de federale inspectiediensten kunnen onaangekondigd controleren en zijn bevoegd om sancties op te leggen.

Naast formele sancties brengt gebrekkige documentatie ook praktische risico’s mee. Als een medewerker een arbeidsongeval heeft bij de toepassing van een gewasbeschermingsmiddel en er is geen geldig behandelingsregister, kan dit gevolgen hebben voor de verzekeringsaansprakelijkheid van de gemeente. Hetzelfde geldt bij schade aan derden of het milieu.

Een correct en volledig bijgehouden dossier is dus niet alleen een wettelijke verplichting, maar ook een bescherming voor de gemeente zelf. Investeren in een gestructureerd registratiesysteem en het regelmatig controleren van de geldigheid van fytolicenties zijn de meest effectieve maatregelen om risico’s te vermijden.

Hoe Hako helpt bij onkruidbeheer op openbaar domein

Hako biedt gemeenten en technische diensten betrouwbare, hoogwaardige machines die specifiek zijn ontworpen voor professioneel gebruik op openbaar domein. Of het nu gaat om mechanische onkruidbestrijding langs wegen, op pleinen of in groenzones, de machines van Hako zijn gebouwd voor intensief gebruik en voldoen aan de hoogste kwaliteitsnormen.

Multifunctionele voertuigen met wisselbare aanbouwdelen voor zowel onkruidbeheer als andere gemeentelijke taken
Robuuste constructie voor dagelijks gebruik in veeleisende omgevingen
Uitstekende aftersalesservice met snelle levering van onderdelen en ondersteuning door ervaren servicemonteurs
Deskundig advies bij de keuze van de juiste machine en aanbouwdelen voor uw specifieke situatie

Wilt u weten welke Hako-oplossing het beste past bij uw gemeente of organisatie? Neem contact op met ons team voor een vrijblijvend adviesgesprek.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak moet een gemeente haar pesticidereductieplan bijwerken?

Een gemeentelijk pesticidereductieplan moet periodiek worden herzien en bijgewerkt, in de praktijk wordt een cyclus van maximaal vijf jaar gehanteerd, maar bij wijzigingen in de wetgeving of de gemeentelijke werkmethoden is een tussentijdse update aangewezen. Het is verstandig om het plan jaarlijks intern te evalueren en te controleren of de beschreven alternatieven en doelstellingen nog actueel zijn. Toezichthoudende instanties zoals OVAM of het Departement Omgeving kunnen het plan opvragen, dus zorg dat het altijd up-to-date en ondertekend beschikbaar is.

Wat moet een gemeente doen als een medewerker zijn of haar fytolicentie niet op tijd verlengt?

Een medewerker met een verlopen fytolicentie mag wettelijk gezien geen gewasbeschermingsmiddelen meer toepassen, aankopen of adviseren. De gemeente moet er als werkgever op toezien dat de betrokken medewerker tijdelijk geen onkruidbestrijdingstaken uitvoert waarvoor een licentie vereist is, totdat de verlenging is afgerond via bijscholing of een nieuw examen. Het is dan ook sterk aangeraden om een intern opvolgingssysteem te hanteren dat automatisch waarschuwt wanneer licenties binnen een bepaalde termijn verlopen.

Geldt de registratieplicht ook voor aannemers die de gemeente inhuurt voor onkruidbestrijding?

Ja, ook wanneer een gemeente externe aannemers inschakelt voor onkruidbestrijding op openbaar domein, blijft de gemeente eindverantwoordelijk voor de naleving van de wetgeving. De aannemer moet beschikken over geldige fytolicenties voor zijn medewerkers en een correct behandelingsregister bijhouden, maar de gemeente dient hierop toe te zien en kopieën van de relevante documenten op te vragen en te bewaren. Leg dit contractueel vast bij de opmaak van de opdracht of het bestek.

Zijn er specifieke regels voor onkruidbestrijding nabij waterlopen of beschermde zones?

Ja, nabij waterlopen, drinkwaterbeschermingszones en ecologisch waardevolle gebieden gelden extra beperkingen bovenop de algemene fytosanitaire wetgeving. Chemische middelen zijn in bufferstroken langs waterlopen doorgaans volledig verboden, en ook bepaalde niet-chemische methoden zoals heet water of stoom kunnen schadelijk zijn voor oevervegetatie. Gemeenten doen er goed aan deze zones specifiek te benoemen in hun pesticidereductieplan en de uitvoerders te informeren over de geldende beperkingen per locatie.

Hoe kan een gemeente haar medewerkers praktisch ondersteunen bij het correct invullen van het behandelingsregister?

Een effectieve aanpak is het werken met vooraf ingevulde digitale formulieren of een mobiele app waarmee medewerkers ter plaatse de behandeling kunnen registreren, inclusief automatische tijdstempel en GPS-locatie. Organiseer ook een korte interne opleiding of instructiesessie zodat iedereen weet welke gegevens verplicht zijn en hoe correcties moeten worden aangebracht. Een periodieke interne controle van de registers, bijvoorbeeld maandelijks door de verantwoordelijke van de technische dienst, helpt fouten of ontbrekende gegevens tijdig op te sporen.

Welke niet-chemische methode is het meest geschikt voor verharde oppervlakken zoals stoepen en pleinen?

Voor verharde oppervlakken zijn mechanische methoden zoals borstelen en frezen vaak de meest efficiënte en kosteneffectieve keuze, zeker voor grootschalige toepassingen. Thermische methoden zoals hete lucht of infrarood zijn effectief voor hardnekkig onkruid in voegen, maar vereisen meer energie en zijn minder geschikt bij droog en winderig weer vanwege brandgevaar. Multifunctionele voertuigen met wisselbare aanbouwdelen bieden gemeenten de flexibiliteit om de methode aan te passen aan het type oppervlak en de ernst van de onkruidproblematiek.

Wat is het verschil tussen een gemeentelijk pesticidereductieplan en een behandelingsregister, en zijn beide altijd verplicht?

Het gemeentelijk pesticidereductieplan is een strategisch beleidsdocument waarin de gemeente beschrijft hoe ze het gebruik van pesticiden structureel terugdringt en welke alternatieven ze inzet; dit is verplicht voor alle gemeenten. Het behandelingsregister is een operationeel document dat per uitgevoerde behandeling de praktische gegevens vastlegt, zoals datum, locatie, methode en uitvoerder. Beide zijn verplicht en vullen elkaar aan: het plan toont de intentie en het beleid, het register bewijst de daadwerkelijke uitvoering en naleving op het terrein.

Zoeken

Neem contact op

Directe telefoonnummers