Welke regelgeving geldt er in België voor onkruidbestrijding op verhardingen?
In België geldt een grotendeels verbod op het gebruik van chemische gewasbeschermingsmiddelen op verhardingen, zowel voor particulieren als voor professionele gebruikers en overheden. Dit verbod is vastgelegd in federale en gewestelijke regelgeving en heeft als doel de waterkwaliteit te beschermen en de biodiversiteit te bevorderen. De onderstaande vragen geven een volledig overzicht van wat verboden is, welke uitzonderingen gelden en welke alternatieven de regelgeving toestaat.
Welke stoffen zijn verboden voor onkruidbestrijding op verhardingen?
In België is het gebruik van chemische herbiciden op verhardingen, terreinen buiten de landbouw en niet-teeltoppervlakken verboden voor zowel particulieren als professionele gebruikers. Dit verbod treft vrijwel alle gangbare chemische onkruidbestrijdingsmiddelen, waaronder producten op basis van glyfosaat, die lange tijd de standaard waren voor onkruidbestrijding op wegen, paden en pleinen.
De regelgeving rond onkruid op verhardingen is vastgelegd op meerdere niveaus. Federaal regelt het Koninklijk Besluit van 19 maart 2013 het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen buiten de landbouw. Aanvullend hebben de drie gewesten — Vlaanderen, Wallonië en Brussel — elk hun eigen uitvoeringsbesluiten en actieplannen uitgewerkt die het verbod verder concretiseren en aanscherpen. In de praktijk betekent dit dat het gebruik van chemische herbiciden op openbare en private verhardingen nagenoeg volledig verboden is.
Welke uitzonderingen gelden er op het verbod?
Het verbod op chemische onkruidbestrijding op verhardingen kent slechts een beperkt aantal uitzonderingen. In specifieke situaties, zoals bij de aanwezigheid van invasieve exoten of bepaalde quarantaineorganismen, kan een tijdelijke afwijking worden toegestaan. Ook voor de bescherming van spoorweginfrastructuur of luchthavens zijn in het verleden beperkte uitzonderingen verleend, maar deze worden steeds verder ingeperkt.
Professionele gebruikers kunnen in uitzonderlijke omstandigheden een afwijking aanvragen, maar die procedure is strikt geregeld en vereist een gemotiveerde aanvraag bij de bevoegde overheid. Bovendien moet worden aangetoond dat er geen werkzame alternatieve methode beschikbaar is. In de praktijk worden dergelijke uitzonderingen zelden toegestaan voor standaard onkruidbeheer op verhardingen.
Wat zijn de toegestane alternatieven voor chemische onkruidbestrijding?
De regelgeving verplicht professionele gebruikers en overheden om te werken met niet-chemische alternatieven voor onkruidbestrijding op verhardingen. Deze methoden zijn in de meeste situaties even doeltreffend als chemische middelen, mits ze regelmatig en systematisch worden ingezet.
De meest gebruikte toegestane alternatieven zijn:
- Thermische bestrijding: het gebruik van hete lucht, infrarood of open vlam om onkruid te vernietigen zonder chemische middelen
- Mechanische bestrijding: het fysiek verwijderen van onkruid door borstelen, frezen of vegen van verhardingen
- Heetwaterbehandeling: het inzetten van heet water of stoom om onkruid en kiemkracht in voegen te vernietigen
- Preventieve maatregelen: het gebruik van onkruidwerende bestratingsconcepten, voegvulling of beplanting die onkruidgroei beperkt
- Straatveegmachines en veeg-zuigmachines: professionele reinigingsmachines die onkruid en organisch materiaal mechanisch verwijderen van verhardingen en bedrijfsterreinen
Mechanische reiniging met professionele straatveegmachines speelt een steeds grotere rol in het onkruidbeheer op verhardingen. Regelmatig vegen voorkomt dat onkruid zich kan vestigen in voegen en scheuren, wat de totale beheersinspanning aanzienlijk vermindert.
Welke verplichtingen gelden er specifiek voor gemeenten en openbare besturen?
Gemeenten en openbare besturen in België zijn gebonden aan strengere verplichtingen dan particulieren. Zij moeten aantoonbaar werken met een geïntegreerd beheerplan voor onkruid op openbaar domein, gebaseerd op niet-chemische methoden. Dit geldt voor wegen, pleinen, parken, speelterreinen en alle andere openbare verhardingen.
Concreet betekent dit voor gemeenten en openbare besturen in België het volgende:
- Het opstellen van een beheersplan dat de gekozen niet-chemische methoden beschrijft en motiveert
- Het bijhouden van een register van de gebruikte middelen en methoden
- Het opleiden van medewerkers die onkruidbeheer uitvoeren, inclusief het behalen van de vereiste fytolicentie voor wie nog met toegelaten middelen werkt
- Het rapporteren aan de gewestelijke overheden over de voortgang van het pesticidevrije beheer
- Het naleven van de gewestelijke actieplannen, die in Vlaanderen zijn vastgelegd in het Pesticideplan en in Wallonië en Brussel in vergelijkbare beleidsdocumenten
Gemeenten die openbaar aanbesteden voor onkruidbeheer moeten ook in hun bestekken expliciet vermelden dat chemische middelen niet zijn toegestaan en dat aannemers moeten werken met goedgekeurde alternatieven.
Welke sancties staan er op overtredingen van de onkruidbestrijdingsregels?
Overtredingen van de onkruidbestrijdingswetgeving kunnen leiden tot administratieve boetes en strafrechtelijke vervolging. De hoogte van de sancties verschilt per gewest, maar in alle gevallen geldt dat zowel de uitvoerder als de opdrachtgever aansprakelijk gesteld kunnen worden.
In Vlaanderen worden overtredingen gehandhaafd via de Mestbank en de gewestelijke inspectiediensten. Boetes kunnen oplopen tot meerdere duizenden euro’s per overtreding. In Wallonië en Brussel gelden vergelijkbare handhavingsstructuren. Voor professionele gebruikers die zonder geldige fytolicentie werken of verboden middelen gebruiken, kan de beroepserkenning worden ingetrokken. Gemeenten en overheidsdiensten die in overtreding zijn, riskeren bovendien reputatieschade en publieke aansprakelijkheid bij eventuele milieuschade.
Hoe blijf je als professional op de hoogte van wijzigende regelgeving?
De regelgeving rond onkruidbestrijding op verhardingen evolueert voortdurend. Nieuwe Europese verordeningen, gewestelijke actieplannen en aanpassingen aan de lijst van toegelaten middelen kunnen de praktijk van professionele gebruikers en gemeenten direct beïnvloeden.
Om als professional up-to-date te blijven, zijn de volgende bronnen en stappen het meest betrouwbaar:
- Raadpleeg regelmatig de website van het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV) en het Departement Omgeving voor actuele lijsten van toegelaten middelen
- Volg de publicaties van de gewestelijke overheden over pesticideplannen en actieplannen voor openbare ruimte
- Schrijf je in voor nieuwsbrieven van sectororganisaties zoals Groenwerk of Agoria, die relevante regelgevingswijzigingen signaleren
- Zorg dat medewerkers hun fytolicentie regelmatig vernieuwen en bijscholing volgen over niet-chemische methoden
- Overleg periodiek met je leverancier van reinigingsmaterieel over nieuwe technieken en machines die voldoen aan de geldende eisen
Hoe Hako helpt bij onkruidbeheer op verhardingen en bedrijfsterreinen
Professioneel onkruidbeheer op verhardingen vraagt om de juiste machines en een doordachte aanpak. Hako biedt reinigingstechnologie die perfect aansluit bij de wettelijk verplichte niet-chemische methoden, zowel voor Vlaamse gemeenten als voor bedrijven en facilitaire beheerders van industrieterreinen.
- Straatveegmachines en veeg-zuigmachines (Sweepmasters): voor het systematisch verwijderen van onkruid, organisch materiaal en vuil uit voegen en op verhardingen van openbare wegen, pleinen en bedrijfsterreinen
- Heetwatermodules en thermische opbouwen: voor gerichte ecologische onkruidbestrijding op verhardingen zonder chemische middelen, ideaal voor gemeentelijke groendiensten
- Citymaster-voertuigen: compacte gemeentevoertuigen die ook ingezet kunnen worden voor onkruidbeheer op openbaar domein, met een breed gamma aan aanbouwdelen voor buitenreiniging
- Deskundig advies: Hako begeleidt klanten bij het kiezen van de juiste machine voor hun specifieke situatie en beheersplan
- Aftersalesservice: met meer dan 650 servicemonteurs in Europa garandeert Hako een snelle en betrouwbare ondersteuning
Wil je weten welke Hako-machine het beste past bij jouw onkruidbeheerstrategie? Neem contact op met Hako Belgium voor vrijblijvend advies op maat.
Veelgestelde vragen
Geldt het verbod op chemische onkruidbestrijding ook voor particulieren op hun eigen oprit of terras?
Ja, het verbod geldt ook voor particulieren op hun eigen verharde oppervlakken zoals opritten, terrassen en paden. Hoewel de handhaving bij particulieren in de praktijk minder intensief is dan bij professionele gebruikers en overheden, is het gebruik van chemische herbiciden zoals glyfosaat op verhardingen wettelijk verboden voor iedereen. Particulieren doen er dus goed aan om ook thuis over te schakelen op mechanische of thermische methoden zoals een onkruidbrander of een voegborstel.
Hoe vaak moet je niet-chemische onkruidbestrijding uitvoeren om een goede werking te garanderen?
De benodigde behandelingsfrequentie hangt af van de methode, het seizoen en het type verharding, maar als algemene richtlijn geldt dat mechanische of thermische behandelingen 4 tot 6 keer per jaar nodig zijn voor een effectief resultaat. Preventief en vroeg ingrijpen, vóór het onkruid zaad heeft gezet, is cruciaal om de beheersinspanning op lange termijn te beperken. Een goed opgesteld beheersplan helpt om de interventies optimaal te plannen en te documenteren, wat ook wettelijk verplicht is voor gemeenten en professionele gebruikers.
Wat is een fytolicentie en wie is verplicht er een te hebben?
Een fytolicentie (ook wel fytopaspoort of getuigschrift voor het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen genoemd) is een officieel bewijs van bekwaamheid dat vereist is voor iedereen die professioneel gewasbeschermingsmiddelen gebruikt, verkoopt of adviseert. Dit geldt voor medewerkers van gemeenten, aannemers in de groenvoorziening en alle andere professionele gebruikers die in contact komen met toegelaten middelen. De licentie moet regelmatig worden vernieuwd via bijscholing, en wie zonder geldige fytolicentie werkt, riskeert zware sancties inclusief intrekking van de beroepserkenning.
Welke niet-chemische methode is het meest kostenefficiënt voor grote verharde oppervlakken zoals parkings of industrieterreinen?
Voor grote verharde oppervlakken zijn professionele straatveegmachines en veeg-zuigmachines doorgaans de meest kostenefficiënte keuze, omdat ze een groot oppervlak snel en grondig kunnen behandelen met minimale arbeidskosten per m². Thermische methoden zijn doeltreffend maar vergen meer tijd en energieverbruik per behandeld oppervlak, waardoor ze beter geschikt zijn voor smallere voegen en moeilijk bereikbare plekken. Een combinatie van regelmatig mechanisch vegen als preventieve maatregel en gerichte thermische behandeling op hardnekkige plekken levert in de praktijk het beste kosten-batenresultaat.
Mag een gemeente een aannemer inschakelen die nog chemische middelen wil gebruiken?
Nee, gemeenten zijn wettelijk verplicht om in hun bestekken expliciet te vermelden dat het gebruik van chemische herbiciden niet is toegestaan, en aannemers moeten aantoonbaar werken met goedgekeurde niet-chemische alternatieven. Als een gemeente een aannemer inschakelt die in overtreding gaat, kan de gemeente zelf mede-aansprakelijk worden gesteld. Het is dan ook sterk aangeraden om bij aanbestedingen contractueel vast te leggen welke methoden en machines de aannemer zal inzetten, en dit te laten opnemen in het beheersplan.
Zijn er subsidies of financiële ondersteuning beschikbaar voor gemeenten die willen investeren in niet-chemische onkruidbeheermachines?
Ja, in Vlaanderen kunnen gemeenten onder meer een beroep doen op subsidies via het Lokaal Energie- en Klimaatpact (LEKP) en via het Vlaamse Pesticideplan, dat financiële stimulansen voorziet voor de omschakeling naar pesticidevrij beheer. In Wallonië en Brussel bestaan vergelijkbare ondersteuningsprogramma’s via de gewestelijke overheden. Het is aan te raden om bij de eigen provinciale of gewestelijke diensten na te vragen welke actuele subsidiekanalen beschikbaar zijn, en om bij de aankoop van machines te informeren of leveranciers ondersteuning bieden bij het indienen van subsidiedossiers.
Wat zijn de meest voorkomende fouten bij de overstap naar niet-chemisch onkruidbeheer?
Een veelgemaakte fout is te laat starten met behandelen: wie wacht tot het onkruid al volledig is uitgegroeid, heeft veel meer behandelingen nodig en behaalt minder resultaat dan wie vroeg en preventief ingrijpt. Een andere valkuil is het onderschatten van het belang van een goed beheersplan en registratie, wat niet alleen wettelijk verplicht is maar ook helpt om de aanpak te optimaliseren over meerdere seizoenen. Tot slot kiezen sommige organisaties voor een methode die niet is afgestemd op het type verharding of de beschikbare capaciteit, waardoor de effectiviteit tegenvalt; deskundig advies bij de keuze van machines en methoden voorkomt deze mismatch.
